AMBALAJ ÜZERİ DÜZENLEME

  1. Ana sayfa
  2. Grafik & Tasarım
  3. Makale detayı
AMBALAJ ÜZERİ DÜZENLEME

AMBALAJ ÜZERİ TASARIMI VE ÖZELLİKLERİ

Ürünün korunmasını sağlayan, tüketicileri üzerindeki marka ve etiket bilgileri ile bilgilendiren ve üreticilerle perakendeci kurumlar açısından taşıma, depolama, stoklama ve tutundurma kolaylıkları sağlayan, değişik maddelerden yapılmış her türlü muhafaza, ambalaj olarak isimlendirilebilir. Ambalaj, ürünleri dış etkilerden koruyan; taşıma, depolama, dağıtım, tanıtım ve pazarlama işlemlerini kolaylaştıran; metal, kâğıt, karton, cam, plastik vb. malzemelerden yapılmış dış örtülerdir. Kısaca ambalaj, içerisinde ürün bulunan koruyucudur. Ürünü, çarpma, ıslanma, zedelenme gibi fiziksel etkilerden korur. Ambalaj ürünün tüketiciye en ekonomik yolla ulaşmasını sağlar, depolama kolaylığı yaratır.

Ambalajın önemli bir görevi de taşıdığı bilgilerle tüketiciye seçim ve kullanım kolaylığı sağlamasıdır. Ürünün piyasada tutulması, doğru ve etkili ambalajın seçimine olduğu kadar ambalajın tasarımına da bağlıdır. Gelişen görüntü teknolojileri ile birlikte görsel iletişimin önem kazanması pek çok alanda insan davranışlarını etkilemektedir. Bu gelişimler ile günümüzde iletişim yazıdan çok görsel olarak gerçekleşmektedir. Grafik tasarım renk, illüstrasyon, fotoğraf ve tipografik elemanların bir araya gelmesi ile yazılı ve görsel mesajların doğru biçimde iletilmesini amaçlar.

Ambalaj üzeri grafik tasarım, kolaylıkla algılanabilmeleri için ürünün markası, illüstrasyonu, barkodu, uyarı işaretleri, tanımı ve çeşidi gibi bilgiler tasarımın görsel kısmını oluşturur. Burada önemli olan nokta ürünün hedeflenen tüketiciler açısından çekici kılınması ve satışının sağlanmasıdır. Doğru kararlar ve etkili bir grafik tasarım, ürünün bu hedeflere ulaşmasında etkili bir rol oynamaktadır

Başarılı Bir Ambalaj Üzeri Tasarımı Nasıl Olmalı

Günümüz piyasasında pek çok kurum aynı ürünü, aynı kalitede üretmekte ve benzer şekillerde pazarlamaktadır. Bu noktada ürünün tasarımı, pazarlanma şekline önemli katkılarda bulunmaktadır ve pazardaki rekabette fark yaratabilmektedir.

Ürünün piyasada tutunabilmesi, doğru ve etkili bir ambalaj malzemesinin seçimine bağlı olduğu kadar ambalajın tasarımına da bağlıdır. Ürünün yapısına uygun seçilen renklerle, uyumlu yazı ve biçimlerle tasarlanmış, çekici, güzel görünümlü bir ambalaj, tüketiciyi olumlu yönden etkiler.

Ambalajda grafik tasarımı, satışa sunulan ürünün tüm özellikleriyle tüketiciye yansıması ve onunla diyalog kurmasını sağlayan önemli bir araçtır. Adeta ürünün dilidir. Bu dilin etkili olması, tanıtımın olumlu sonuçlanmasını sağlar.

Ambalaj tasarımı ürün hakkında bilgi verirken ürününde karakterini yansıtır. Ürün tüketicisine doğrudan ancak ambalajı aracılığı ile seslenebilir. Dolayısı ile ambalaj da bir reklam olarak kabul edilmelidir. Bulunduğu rafın önünden geçen tüketiciye kabın içinde ne olduğunu ve kalitesi ile ilgili mesaj verir. İyi ambalaj iyi tasarım ötesinde bir temel mesaj, tasarım ise bu mesajın iletilmesine yardımcı olan bir araçtır. Ambalaj tasarımı marka etrafında bir bütün oluşturmasına dikkat edilmelidir. Böylece bir süre sonra ambalaj o markanın bir simgesi hâline gelecektir. Hem marka hem ambalaj ürünün karakteri ile uyumlu olmalıdır.

Grafik tasarımcı, ambalaj tasarımının sorumluluğunu alan kişidir. Ambalaj  tasarımında sadece estetik kaygılar değil firmanın pazarlama politikası ve kültürel gereklilikler de göz önünde bulundurulmalıdır. Ürün, tüketiciye sunulduğu zaman bulunduğu yerde her konumda çekici gücünü ve etkisini göstermelidir, anlaşılmalıdır. Satıcı kişiler ürünleri yan yana dizerken her zaman ambalajın geniş yüzeyini tüketicinin görebileceği şekilde yerleştirmeyebilir. Ambalajın yan ve üst yüzeyleri de ürünün tanıtımı açısından önemlidir. Her ürün, farklı kuruluşların ürünleriyle yan yana geldiğinde çekiciliğini  koruması gerekir. Bu durum, vitrinde ya da market raflarında olduğu kadar tüketici elinde de ona verdiği güven yönünden önemlidir.

Ürün ambalajında, ürünle tasarım öğeleri arasında sağlam bir ilişki kurulmalıdır. Ambalajın rengi, seçilen yazı ve biçimler, bunların düzenlemesi uyumlu olursa görsel etkisi güçlü olur, tüketici belleğinde olumlu imaj yaratır.

Ambalajda renk seçimi, tüketicinin düşüncelerini, duygularını etkilemesi, onu satın almaya yönlendirmesi açısından ciddi bir konudur. Renkler, her tasarımda önemli bir etkendir. Değişken olmakla birlikte her rengin psikolojik etkisi farklıdır. Farklı kültürlerde, renkler değişik anlamlar taşıyabilir. Yurtdışı pazarlara açılacak olan firma bu çeşitliliğin farkında olmalı ve ambalajını buna uygun olarak tasarlamalıdır. Genel olarak sıcak renkler, neşe, canlılık, hareket ve arzu etkisi yaratır. Ambalajı daha yakın ve olduğundan büyük gösterir, soğuk renkler ise dinginlik ve rahatlık etkisi yaratır. Ambalajı olduğundan küçük gösterir.

Ambalaj rengi, ürün yapısıyla bağdaşmalıdır. Ayrıca yaratacağı psikolojik etki de düşünülmelidir. Yüzeylerdeki tek renk veya bir rengin tonlarının egemenliği görsel etkiyi güçlendirir. Ambalajdaki yazı ve biçimler, zemin rengiyle karışmamalıdır. Bulunması zorunlu yazılar, önem sırasına göre ve ağırlıklı olarak görülebilecek yüzeylerde kullanılmalıdır. Karşılıklı yüzlerde biçim ve yazılar tekrarlanabilir. Konserve gibi silindir

ambalajlarda, belli bir noktadan bakıldığında sadece üçte biri görülebilir ve dörtte biri okunabilir durumdadır. Yassı ambalajlarda, alt kısımlar fazla önemli olmayan bilgiler veya tüketiciyi ürünü aldıktan sonra ilgilendirecek konular için kullanılır. Ambalajın üst kısımlarında malın markası, firmanın adı, ayırt edici özellikleri gibi asıl bilgiler yer alır.

Ülkeler arasında tercih edilen ambalajlar arasında farklılıklar bulunmaktadır. Yabancı pazarlara açılmayı düşünen bir firma bu farklılıkların farkında olmalıdır. Bütün dünyada ambalaj, son satış üzerinde etkili en önemli faktörler arasında sayılmaktadır. Dünya üzerinde ambalaj tercihlerinin farklılaşmasından bahsedilecek olursak Avrupalı tüketiciler belirgin olarak daha özelleşmiş tercihlere sahiptir. Avrupalılar paketin içindeki ürün ile ilgili daha fazla bilgi edinmek ister. Ürünün içeriği ve kullanım talimatları üzerine kesin bilgilerin bulunmasını ister. Aynı zamanda ambalajların daha dayanıklı olmasını ve ikinci bir kullanım şansı olan ambalajları tercih eder. Estetik tercihleri daha gelişmiştir. Öte yandan dünyanın diğer taraflarındaki tercihler tamamen daha farklı yapılara bürünebilir. Tüketiciler dayanıklı ambalajlara fazla para ödemek istemedikleri için daha ucuz, uzun ömürlü olmayan ambalajlar tercih edebilir. Genel olarak çok uluslu bir firma, uluslararası pazarlarda ambalajını kültürel farklılıklara dayanan bir takım adaptasyonlara uğratarak pazarın dinamiklerini yakalayabilir. Ambalaj açısından Amerikan ve Japon yaklaşımlarının en büyük farkı tasarımdır. Japonlara göre tasarım bir ürünün ayrılmaz bir parçasıdır. Amerikalılarla kıyaslandığında Japonlar, görsel ve grafik sunum ağırlıklı ürünlere daha fazla ilgi gösterir. Her şey bir tasarım problemi olarak görülmektedir. Örneğin, bir Japon restoranında, mönüden dekorasyona, garsonlardan tabaktaki yemeğe kadar her şey bir tasarımın parçasıdır ve Japon halkı iyi tasarımın karşılığını vermeye hazırdır. Japonlara göre ambalaj sonradan ürüne eklenen bir parça değil ürünün bütününün bir parçasıdır.

Özellikle uluslararası pazarlarda kabul edilemeyecek anlamlara sahip sembollerden kaçınmak gerekmektedir. Özellikle çevirilere önem verilmeli ve çeviri sırasında oluşabilecek anlam kaymalarından sakınılmalıdır. Aynı sembol kullanımı gibi ambalajdaki renk kullanımı da dikkat edilmesi gereken önemli bir unsurdur. Kültürler arasında aynı rengin farklı anlamları olabilir. Batı ülkelerinde saflığı temsil eden bir renk, diğer ülkelerde matemi temsil ediyor olabilir.

Yanlış anlaşılan semboller üzerine bir örnek: Bir bebek maması üreticisi tarafından yaşanmıştır. Afrika pazarına girmek isteyen firma ürünlerini ufak kavanozlar hâlinde ve üzerinde bebek fotoğrafları olan ambalajlarla pazara sürmüştür. Kavanozların üzerindeki bebek resimleri Afrikalı tüketiciler tarafından yanlış anlaşılmış ve ürünün ezilmiş bebek olduğu zannedilmiştir ve ürün reddedilmiştir. Bazı kültürlerde resim ve sembollerin, sembolik anlamları göz önüne alınmaksızın bilgi ve içerik olarak gerçekçi bir şekilde kabul edilebilir.

Ambalajı Meydana Getiren Öğeler

Her grafik tasarım ürünü gibi ambalaj tasarımında da iki eleman türü kullanılarak mesaj verilmektedir.

Bunlar tipografik ve görsel elemanlardır. Bir ambalaj tasarımının başarılı olması, mesajını hedef kitlesine iletebilmesine ve oluşturduğu özgün düzenlemelerle kitlelerin dikkatini çekebilmesine bağlıdır. Tipografik elemanlar, sözel bilgileri ileten harf, rakam ve noktalama işaretlerinden oluşmaktadır. Bu elemanlar aynı zamanda tasarım yüzeyinde yer alan birer biçimdir. Görsel bütünlüğe sahip bir grafik tasarım ürünü dikkat çekicidir, kolay algılanır ve mesajını başarıyla iletir. Grafik tasarımda görsel bütünlük ise tipografik ve görsel elemanları tasarım ve görsel algılama ilkelerine uygun bir şekilde bir araya getirilmesi ile sağlanmaktadır.

Bir ambalajın yüzeyine yapılacak grafik tasarım; marka, metin, renkler, görseller (illüstrasyon, fotoğraf), semboller ve dokudan oluşur.

Bir tasarımda görseller, kelimelerden daha çok dikkat çeker. Dolayısıyla ambalaj tasarımlarımızda ürünü en iyi şekilde ifade eden görsellere yer vermekten çekinmemeliyiz. Tasarımda bilgiler içeren iki çeşit görsel bulunmaktadır. Bunlar illüstrasyon ve fotoğraftır.

Marka: Paketin üzerindekullandığımız marka ismi markamızı tanımlama, hatırlatma, marka sadakati yaratma ve ürün bilgisi vermekten sorumludur. Ürününüzün şimdi ve gelecekte tutulması, tercih edilmesi için marka isminin biçimsel bir özellik kazanması  önemli bir konudur. Özgün bir stilde yaratılmış marka kimliği bir imza özelliği taşır. Nasıl insanların imzası çevrelerince tanınırsa ürünün markası da tüketiciler tarafından tanınır ve akılda kalıcı olur. Özgün olarak biçimlenmiş bir marka kimliğine logo adı verilir.

Logo pek çok şekle girebilir. Marka adı özel bir tipografi ile yazılabilir veya kurumsal baş harflerin bileşiminden yola çıkılabilir. Logo aynı zamanda ürünü çağrıştıran bir şekil veya marka çağrışımı yapmak amacıyla soyut bir biçimde de tasarlanabilir. Koyu renk bir logo gücü, erkeksi değerleri veya etkinliği iletmeye yarar. Eğri ve çizgisel bir logo ise zarafeti, hafifliği, kadınsı ve moda çağrışımları sağlar. Üçgen ve el yazısı stili bir logo rahatlık, spor, eğlence ve hareket imajı verir.

Metin: Sözsel iletişim elemanı olan metinler, ürünü tanımlayan ve ürün hakkında çeşitli bilgiler veren sözcüklerdir. Metin ürün hakkında belirli bilgileri verir. Paketin boyutlarına bağlı olarak farklı büyüklüklerde olabilir. Ambalajlarda metinler birkaç saniye içinde tüketiciye gerekli bilgileri vermelidir. Ana mesaj net bir biçimde yerine ulaşmalıdır. Ambalajın içinde ne tür bir ürün olduğu, ürünün özellikleri ambalajın üzerindeki tasarım sayesinde tüketiciye ulaşır. Ambalaj tüketicinin dikkatini çekmezse bu bilgiler tüketiciye ulaşamaz ve tüketici rakip markalara yönelir. Grafik tasarımcı tarafından sözcüklerin biçimlenmesi, düzenlenmesi tüketiciye ürün hakkında çok şey iletebilir. Koyu tırnaksız tipografi ürünün performansının gücünü artırır. Tırnaklı karakterler yüksek kalite anlatır. İnce harfler ise yumuşaklık, kadınsı değerler, gizlilik ve zarafeti iletir.

Ambalajın üzerindeki her bilgi kesinlikle amaca uygun ve istenilen marka ve ürün bilgisini vermek için kolay okunur olmalıdır. Sayılar bile önemli olabilir. Ağırlığın belirtilmesi, sıvı miktarı, ürün âdeti, imalat tarihi, son kullanma tarihi hepsi tüketici için önemlidir. Bunlar rakip ürünlere karşı size avantaj sağlayabilir. Avantajınız varsa bunu çekinmeden gösterişli bir şekilde kullanabilirsiniz. Faydaları yoksa da saklamaya çalışmayınız.

Ambalaj üzerinde marka tanımı, ürün tanıtımı ve özellik aktaran metinlerin dışında kanuni zorunluluk olarak kullanılması gereken metin bölümleri vardır. Örneğin:

  • Satın alınan ürünü veya ambalajı nasıl tutması, açması, hazırlaması kurması ve saklamasına ait
    • Tüketiciyi beslenme konularında aydınlatacak yiyecek ve içeceklerin besin değerlerini gösteren metinler
    • Ürünün doğru kullanımını temin etmek için ilaçlarda gereken talimat, etkiler, uyarılar ve doz ayarlamaları metinleri
    • Kazaları önlemek amacıyla kimyasal ürünlerde saklama ve taşıma metinleri ve çeşitli uyarılar
    • İçerikle ilgili net ağırlık litre veya adet bilgisi veren metinler
    bilgiler

Bu kadar metni, etiketin bu işe yarayan bölümüne sığdırmak genellikle zordur ancak bu bilgiler tipografi, yerleşim içerik olarak kesinlikle değişiklikler yapılamayan metinlerdir.

Renkler: Renklerin ambalaj tasarımında kullanılan en duygusal elemanlar olduğu hiç kuşkusuzdur. Hepimiz her gün bir sürü renk kararı veririz. Giysimizin, çantamızın, kravatımızın, kumaşın, kâğıtlarımızın rengi hakkında bilinçli renk tercihleri yaparız.  Ambalaj renkleri konusunda da düşüncemiz farklı değildir.

Çok geniş bir tüketici kitlesini hedefleyen ürünlerin renkleri kolayca çözümlenemez. Ambalajda kullanılan fon rengi, fonun bir kısmına hakim olacak olan renk, çeşidi tanımlayan renk, ürünün bir çeşidine dikkat çekecek renk veya fotoğraf ve illüstrasyonda kullanılan renk ürünün imaj iletişiminde önemli rol oynar. Bu nedenle renkler kişisel tercihlerle seçilmemelidir çünkü tüketicinin renk tercihleri çok geniş bir yelpazeye yayılmaktadır.

Ürün algılamasında renklerin hem düşünsel hem de duygusal bazı etkilerinin olduğunu söylemek mümkündür.

  • Renk bir markayı
    • Renk, eğlence, zarafet, hareketlilik veya sıcaklık gibi bir “ruh hâli” yaratmaya yarar.
    • Parlak renkler hafiflik, kutlama, rahatlama ve mutluluk duygusu verirken daha koyu renkler daha ciddi bir hava yaratır.
    • Renk ambalajın içindeki ürünün rengini belirlemeye yarar.
    • Renk ürünleri, ürün çeşitlerini ve tatlarını ayırmayı sağlar.
    • Birkaç yıl öncesine kadar yiyecek kategorisinde asla kullanılmayan yeşil renk bugün her markanın “sağlıklı ürünler” türü ürünlerinde kullanılmaktadır.
    • Parlak canlı renkler genellikle sabah yenen tahıl gevrekleri kutularında  kullanılır çünkü sabah günün aydınlık bir bölümüdür.
    • Beyaz ve açık renkler diyet, hafif, tuzsuz veya düşük kalorili ürünlerde kullanılır.
    • Koyu yoğun renkler, diğer yandan, gurme yiyecekler ve şekerli-çikolatalı ürünlerde kullanılarak tat, lezzet ve iştah açıcılık verir.
    • Fotoğraf makinesi ve kamera gibi elektronik ürünlerde siyah veya gri renk “ileri teknoloji” anlamını yansıtır.
    • İlaç ambalajlarında beyaz zemin reçeteli ürünlerin etkinliğini belli eder.
    • Moda ve zarafet ile ilgili ambalajlarda pastel renkleri yaldız ve siyah kullanılır.
    • Metal folyo, koruma amaçlı değil de daha çok görsel amaçlı kullanıldığı zaman yüksek kalite ve pahalılık imajını sağlar, özellikle kozmetik, gurme, yemek ve lüks ürünlerde kullanılır.
    tanımlayabilir.

Rengin daha işlevsel bir kullanımı daha çok ürün kategorisi veya farklılaşmasını belirtmektedir. Tüketiciler bazı renklerin verdiği mesaja o denli alışmışlardır ki belli ürün grupları, bazı tatlar, cinsiyet belirlemesi, kalite belirlemesi hep alışılmış renklerle belirlenir.

Erkeklere yönelik ambalajlarda kullanılan renk örneği
Bayanlara yönelik ambalajlarda kullanılan renk örneği

Bunun en güzel örneğini kozmetik ürünlerinde görebiliriz. Bayanlara hitap eden ürünlerde pembe, yavruağzı gibi yumuşak, sıcak ve tatlı renklere yer verilirken erkekler için ise sert, koyu ve soğuk renkler kullanılmaktadır. Renk kullanımının en doğru şekli ambalajın içindeki ürünü temsil etmesidir. Örneğin renkli boya kalemleri, kozmetik, matbaa mürekkepleri ve boyaların yüzeyinin bir kısmı ürünün içindeki renkle bağlantılı olarak kullanılır.

Görseller: Ürün hakkında bilgi vermenin en etkili yolu resimlerdir. Ambalaj üzerinde fotoğraf veya illüstrasyon kullanılması ürünü tanıtıp kullanımını tarif eder, arzu uyandırır veya tüketicide ürüne karşı bir duygusal tepki yaratır. Ambalaj üzerindeki görseller şu işlevler için güçlü tasarım elemanlarıdır:

  • Ürün farklılıklarını belirtmek veya son kullanım önerileri
    • Ürün kullanımlarını ve işlevlerini göstermek: Modüler bir ürünün kuruluşunu aşama aşama göstermek, bir yapıştırma malzemesinin kullanımını veya bir yemek hazırlanmasını tarif etmek.
    • Duygusal bir çekim sağlamak: Hediye olacak bir ürüne örneğin güzel çiçekler ekleyerek duygusal bir etki yaratmak
    • Ambalajın içinde ürünün son kullanımını göstermek: Undan yapılan bir kek veya pasta, montajı yapılacak bir oyuncağın son hâlini veya ambalajdaki ürün yerleştirildikten sonra bir odanın son hâli
    • Duygusal bir imaj vermek: Ambalaj içindeki ürünle ilgili olmasa bile örneğin bir hız etkisi (koşucu) veya rahatlama (güneşin doğuşu) duygusu yaratmak
    yapmak

Fotoğraf ve illüstrasyon belli bir beceri ve disiplin gerektiren çalışmalardır. Bunları değişik şekillerde kullanarak insanlar üzerinde farklı duygu ve düşünceler uyandırmak mümkündür. Fotoğraf ve illüstrasyonlar birbirlerinin yerine kullanılmaz. Fotoğrafla elde edilen bir sonucun illüstrasyon verilmeye çalışılması bazen ters etki yaratabilir.

Kullanılan fotoğraf ise fotoğrafçının yeteneği ve birikimi, mankenlerin seçimi, konunun kompozisyonu ve hepsinin ışıklandırması hem görsel hem de duygusal olarak çok farklı sonuçlar elde etmemizi sağlar. Hepsinin tüketicinin ürünü algılayış şekliyle ilgisi vardır.

İllüstratörlerin de imaj ve duygu yaratma konusunda benzer etkileri vardır. Ancak onların teknikleri fotoğrafçılardan daha farklıdır ve değişik amaçlar için kullanılır. Fotoğraf makinesi sadece objektiften gördüğünü tespit ederken illüstratörler değişik yorumlama teknikleriyle görsel elemanları değiştirme ve bunları değişik sunma imkânına sahiptir.

Fotoğraf ya da illüstrasyon seçimi tasarımcının kendi iradesindedir. Bu tercih konu, ürün görseli, ürün ölçekleri, amaçlanan mesaj, maliyet, baskı tekniği ve tasarım süresi gibi değişik şartlardan etkilenir.

Aşağıda bazı örnekler verilmiştir:

  • Yiyecek için fotoğraf kuşkusuz en çok tercih edilen ortamdır. Deneyimli bir fotoğrafçı, iyi bir yemek stilisti yardımıyla ambalajın üzerindeki yiyeceği ağız sulandıracak kadar tahrik edici yapabilir ama beklentiyi yükseltmekten kaçınmak gerekir. Ürünün kalitesini abartmadan veya onu çok süslü bir ortamda sunan fotoğraflar tüketiciyi de hayal kırıklığına uğratır ve bir daha satın alma gerçekleşmez.

Bazı durumlarda ürünün doğası ustaca yapılmış bir illüstrasyonla veya ürünün dekoratif bir sunumu ile fotoğraftan daha iyi anlatır. Örneğin ilaç ambalajında kullanılan hap veya tablet görselleri illütrasyon ile daha iyi çözümlenir. Çok küçük bir malzemede bulunan bazı yüzeyler kamera ile büyütüldüğünde daha irileşir ve kesin rötuş ihtiyacı doğurur. Usta bir illüstratör bu tabletleri gerçekçi gibi çizer ve yüzey pürüzlerine hiç yer vermez.

Semboller: Sembol sözcüğü bir kavramı temsil eden somut bir şekil, bir nesne, bir işaret, bir söz ya da bir hareket tanımıyla açıklanabilmektedir. Semboller kullanılarak yapılan iletişim, diğer doğrudan iletişim biçimlerine göre çok daha farklı, derin ve algılama seviyelerine göre şekillenen zengin bir boyutta gerçekleşmektedir.

Ürün ambalajları, kelimeler ve renklerle olduğu kadar sembolik anlatımlarla da tüketiciler ile iletişim kurmaktadır. Günümüz tüketici eğilimleri çerçevesinde görsel iletişimin önem kazanması sembollerin kullanımına duyulan ihtiyacı arttırmaktadır. Semboller birçok anlamı barındırabilen görsel özellikleri ile bilgi alışverişini hızlandırmaktadır. Bu doğrultuda günümüzde daha çok ürün ambalajında çeşitli biçimlerde görselleştirilmiş sembollerin kullanıldığı görülmektedir. Tehlikeli maddeler için yapılmış işaretlemelere iki örnek:

Parlayıcı sıvı ve patlayıcı madde

AMBALAJ ESKİZİ VE ÖN ÇALIŞMALARI

Örnek Ambalaj çalışmaları

Ambalaj satış araçları olarak verimliliğe katkı sağlayan işlevleri vardır. Ürünü korumakla nakliyesini, dağıtımını ve teşhirini daha kolay hâle getirmekle kalmaz, ürünün pazarlaması için çok kritik olan şu fonksiyonları yerine getirir:

  • Ürünün rakip ürünler arasından sıyrılmasına yardım eder.
  • Tüketici tarafından tanınmayı sağlayacak marka ve ürün kimliğini sağlar, böylece deneme ve tekrar satın almayı sağlar.
  • Ürünü cazip ve dikkat çekici şekilde sunar.
  • Ürün hakkında tanımlayıcı bilgileri ve özelliklerini gösterir.
  • Ürün çeşidini, ebatları, farklı tatları ve ürüne özgü diğer özellikleri aktarır.
  • Ambalaj, ürünü açması, kapaması, taşıması, saklaması ve tüketmesi kolay bir biçimde sunar.
Benzer ürünlere göre dikkat çekici ambalajlar

Yapısal tasarım, tüketicinin duygularına hitap eden görseller yaratırken grafik tasarım ürünün satın alınmasını etkilemek açısından daha da büyük bir fırsattır. Bunu sağlamak için ambalaj grafiği ürünün tüm özelliklerini en güçlü ve anlaşılabilir şekilde anlatmalıdır. Ambalajda kullanılacak görsel hem tasarımcıyı hem ürün sahibini hem de tüketiciyi tatmin edecek özelliklere sahip olmalıdır. Bu konuda tüketiciye ambalajlı bir üründe onu neyin cezbettiğini sorarsanız vereceği cevapla sizde üzerinde güzel bir görselin yeterli olduğu kanısını yaratacaktır. Bu düşünce yeterli görünse bile kendinize aşağıdaki soruları sorabilirsiniz:

  • Satış sonrasında bizim grafiğimiz nasıl tüketicinin gözünü rakiplerden bize kaydırabilir?
  • Bizim ambalajı nasıl hem farklı hem de özgün kılabiliriz?
  • Grafikler bizim ürün avantajlarını nasıl daha iyi aktarabilir?
  • Bizim grafik görsellerimiz rakiplerin henüz kullanmadığı hangi özelliği görsel olarak iletebilir?

Ürün özelliklerini ambalaj grafiği ile ifade etmek nerede ise sonu olmayan bir imkândır. Grafik hem bilgi hem de duygu iletişimine uygundur. Bilgi veren mesajlar şunlardır:

  • Marka
  • Ürün adı
  • Ürünün tanımı
  • Tat ve çeşit özelliği
  • Fayda cümlesi
  • Satış metni
  • Promosyon mesajı
  • Kullanma tarifleri
  • Başka ürün veya çeşitlere atıf
  • Yiyecek ürünlerinde beslenme değerleri
  • İlaç ve kimyasal ürünlerde uyarılar
  • Ebat ve içerik

Saf bilgi vermenin yanında ambalajın duygusal yönü daha çok bilinçaltına yöneliktir. Logo stili, semboller, ikonlar, dokular, fotoğraf ve illüstrasyon gibi değişik grafik elemanlarının biçimlenmesi ile belirginleşir.

Eskiz Hazırlarken Dikkat Edilecek Noktalar

Yeni bir ambalaja başlarken öncelikle marketleri dolaşıp bu ya da benzer ürünlerle ilgili ambalajları incelemek gerekir. Mesela bir güneş yağı ambalajı ve ambalaj üzerinde kullanılacak etiketin tasarımı hazırlayacağımızı düşünelim. Öncelikle rahatça elimize alıp inceleyebileceğimiz örneklere yönelmeliyiz. Marketler bu iş için en güzel ürün inceleme alanlarıdır. Marketlerdeki güneş yağlarını inceleyip gerekirse bu ürün ambalajlarından birer tane edinmek gerekir. Yapacağımız işe karar verirken her an onların arasında hayal etmeli ve ne tür bir ambalaj tasarlamamız gerektiğine karar verilmeliyiz. Yapacağımız güneş yağı ambalajı ve etiketi, marketteki benzer ürünlerin arasına gireceğini düşündüğümüzde ayırt edilmesi lazım, kalitesinin fark edilmesi lazım, diğerleri ile karışmaması lazım. Pahalıysa pahalı olduğunun, ucuzsa ucuz olduğunun belli olması lazım. Belli bir zaman elimizdeki örnekler ile birlikte internet, dergi gibi farklı kaynaklardan araştırdığımız örnekleri önümüze koyup ne yapacağımıza ya da neleri yapmayacağımıza karar vermeliyiz. Ayrıca ürün hakkında bilgi toplamalı;“Güneş yağı nedir?”, “Ne içerir?”, “Özellikleri nedir?”, “Nasıl kullanılır?” sorularına cevap aramalıyız. Bu konuda karşımızda müşteriyi varmış gibi davranmalı ve müşteriyi anlamaya çalışmalıyız. “Senin güneş yağının diğerlerinden farkı ne?”, “Niye insanlar senden satın alıyor?”, ürün piyasaya yeni çıkıyorsa“Alıştığı ürünler varken niye senin güneş yağını satın alsın?” sorularını müşteriye sorarak konuyu detaylı olarak anlamaya çalışmalıyız. Gerekli verileri topladıktan sonra oturup taslaklar yapmaya başlamalıyız. Taslaklardan birine karar verip onun bitmiş örneği hazırlanır.

Taslak çalışmalarında ambalaj üzerinde kullanılacak fotoğraf ya da illüstrasyon ile ürün logosu hazırlanıp renklendirilir. Renklendirme işleminde işin uzamaması ve pratik olması açısından marker kalemleri ya da boya kalemleri idealdir. Bazı ürünler için illüstrasyon kullanmak daha etkili sonuç verirken başka ürünler için fotoğraf daha etkili sonuç verebilir. Bu aşamada ürününü tasarladığınız ambalajda fotoğraf mı illüstrasyon mu kullanacağınıza karar vermelisiniz. İllüstrasyonları elde farklı boyama teknikleri (suluboya, guaj boya, airbrush vb.) kullanarak hazırlayabileceğimiz gibi dijital ortamda görüntü işleme programları yardımıyla ve grafik tabletlerle de hazırlayabiliriz. Görseline (fotoğraf, illüstrasyon) ve renklerine karar verdiğimiz taslağı bilgisayar ortamına taşıyıp grafik tasarım programları yardımıyla orijinal çalışmamıza başlarız.

Tamamlanmış ambalaj maketleri

Ambalajın şekline karar verdikten sonra açık hâlini bir kâğıda çizeriz. Görseli ve diğer elemanları taslak olarak şeklin üzerine yerleştiririz. Grafik programları yardımıyla hazırladığımız taslağı orijinal hâline getirip kırım ve kesim yerlerini de belirttikten sonra baskıya hazır hâle getiririz.

Konsept çalışması: Tasarımı yapılacak ürün için öncelikli olarak bir konsept (tüm çalışmalardan oluşan bir tasarım) çalışması yapmak gerekir. Çok sayıda hazırlanan çalışmalardan üç tanesi seçilir. Çok sayıda çalışma seçmesi bazı tavizlerin verilmesine ve işin uzamasına neden olacaktır.

Konsept belirleme aşamasında ürün yeni ise müşteriden ürünün benzer ürünlere göre artıları öğrenilir. Ne tür özellikleri olduğu, tüketici karşısına hangi özelliği ile çıkacağı öğrenilir. Ürünü yeni değilse ve ambalajında bir değişiklik yapılacaksa neden ambalajının değiştirileceğine, ürün hakkında tüketicinin görüşleri araştırılır ve müşteriden ürünün hangi özelliğinin ön plana çıkartılması gerektiğine karar verilir. Piyasada var olan bu ürünün kendini yenileyerek tüketicinin karşısına çıkacağı düşünüldüğünde eskisi ile arasında ne gibi farklılıklar olduğu ve üründe ne gibi değişikliklere gidilerek tüketiciye sunulacağı öğrenilmelidir. Hazırlanan konsept çalışmaları müşteriden alınan bilgiler doğrultusunda belirlenmeli ya da elenmelidir. Piyasada var olan ürün için hazırlanan grafik çalışmalar;

  • Mevcut tasarımın devamı niteliğinde olacak ve hâlihazırdaki müşterilerini korumayı hedef
  • Tamamen farklı, önceki tasarımdan hiçbir iz taşımayan yeni bir hedef kitleye yönelen çalışma olmalıdır.

Konsept çalışması tamamlanan ürün ambalajları düzeltme ve ince iş dediğimiz kısma geliyoruz. Düzeltme ve orijinal yapım sırasında istenen ambalajı elde etmek için tasarım ciddi miktarda geliştirilir. Örneğin:

  • Seçilen konsept bir ana marka kimliği altında bir alt marka logosunu kullanımı gerektiriyorsa (Eti Cicibebe, Ülker Dankek), alt markanın ana markayla ve kurum kimliği ile ilişkisi doğru tanımlanmalı ve doğru dengeyi sağlamak için irdelenmelidir.
Ana marka ve alt markaya örnek
  • Ürün resimleri tasarımda etkili bir şekilde kullanımı için geniş bir araştırma gerektirir.
  • Ürün özelliklerini anlatan cümleler başlangıçta hazır değilse ve değişikliğe uğrarsa tasarımda da değişiklik yapmak söz konusu olabilir.

Böylece marka ve ürün kimliği, ürün tanımlaması, renkler, ürün sunumları ve diğer önemli elemanlar için de ek olarak tasarımın geliştirilmesi gerekebilir. Ambalaj tasarımında ambalajın maketinin mutlaka kullanılması gerekmektedir. Tasarımın maket üzerinde nasıl duracağını görmek gerekir. Bunun için farklı malzemeler kullanılabilir. Ürünümüz bir sıvı ise ve bir şişede satışa sunulacaksa yapısal ambalaj için tahta, akrilik, plastik veya uygun olan herhangi bir malzeme kullanılabilir. Katı ürünler için karton, alüminyum folyo veya benzeri uygun malzemeler kullanılabilir. Ambalajda kullanılacak etiket genellikle kullanılacak yüzeyin %40’ını işgal eder. Geri kalan %60’lık kısım boş kalır. Konsept çalışması ve maket uygulamasından sonra işin son aşamasına gelinir.

Tasarımın bitirilmesi yaratıcı çalışmalar için esnek çalışmaya izin vermez. Konseptlerin

yaratıldığı sürede tasarımda elemanları büyütmek veya küçültmek, metinleri ayarlamak, bazı elemanları eklemek veya çıkartmak, renkleri değiştirmek hatta bazen tasarımın büyük bir bölümünü değiştirmek özgürlüğü vardır.

Bitiş aşamasında ise bu tür değişiklikleri yapmanın pek fazla imkânı yoktur. Değişiklikler için çok az imkân vardır. Tasarımın son hâlini almasıyla basılma aşamasına gelinmiş demektir. Bundan sonraki aşama baskı aşamasıdır.

RESİM İŞLEME PROGRAMIYLA AMBALAJ TASARIMI

Doku Taşıma

Fotoğraf üzerinde seçilen bir dokuyu başka bir yere nakletme görevi CloneStamp aracı ile yapılır. Alt tuşuna basılı tutarken fareyle nakledilecek bölgede bir yerine tıklanır. Tıklanan yer dokuyu kopyalamak için başlangıç noktasını oluşturuyor. Boyamaya devam ettikçe ilk tıkladığımız yerden aldığı dokuyu kopyalamaya devam eder.

CloneStamp aracı ile doku taşıma

Dekupe

Dekupe bir resmi düzenli bir biçimde kenarlarından kırparak montajlamaya veya arka plandan ayırmaya denir. Kullandığınız programa göre dekupe yöntemlerinde değişiklikler görülebilir. Vektörel programlarda fazla girinti ve çıkıntısı bulunmayan nesnelerin etrafından kalem ya da çizim araçları ile geçip resmi çizmiş olduğumuz alanın içine gömerek dekupe işlemi yapılabilir. Piksel tabanlı programlarda özellikle Photoshop programında görüntünün özelliğine göre pek çok farklı yöntem kullanılır

Vektörel programlarda (İllustrator, Freehand, Coreldraw vb.) dekupe edilecek bölgenin üzerinden çizim araçlarından biri ile çizilir. Görüntü bu çizilen bölgenin içine maskelenerek dekupe işlemi yapılır.

Photoshop’ta ise

  • Extractfonksiyonu grafik tasarımcı ve operatörler tarafından vazgeçilmeyecek en hızlı, en pratik, en mükemmel dekupe ve zemin boşaltma yazılımıdır. Extract fonksiyonu dekupe ve zemin boşaltma çalışmalarında zahmetli uğraşların birçoğunu ortadan kaldırmakta, saç ve tüy gibi en ince detayları bile elde etmenizi sağlamaktadır.

Bilhassa saç, tüy ve ince detayları içeren dekupe ile zemin boşaltmaları gerçekleştirmek için kullanılan Path, Lasso, Magic Wand ve SelectiveColor fonksiyonları mükemmel bir dekupe için çoğu zaman yetersiz kalmaktadır.Photoshop ile dekupe için farklı araçlar kullanılır. Nesnelerin hassasiyetlerine göre kullanılan araçlar değişiklik gösterir.

  • PenTool aracı ile fotoğraf içerisindeki bir objeyi kolaylıkla dekupe edebiliriz.
PenTool aracı

Araç paletinden “PenTool” aracını seçiyoruz. Daha sonra Property seçeneklerinden “path” seçeneğini aktif yapıyoruz.

Property paneli

Zeminden ayırmak istediğimiz objenin kenarından mouse ile tıklayarak etrafını geçiniz. Dekupeye başladığınız noktaya geldiğinizde imlecin yanında küçük bir daire çıkar. Bu daire, tıkladığınız yerde dekupenin kapanacağını belirtir. Tamamladığınız dekupe, “Path” paneline “workpath” olarak gelir. Path panelini görmek için Window Menüsü >Paths seçeneğini kullanabilirsiniz.

Path panelinde “SavePath” seçeneği ile path alanını dosyaya kaydetmiş olursunuz. Aynı işlemi Path panelindeki “WorkPath” bölümüne mouse ile çift klik yaptığınızda da uygulayabilirsiniz.

Path alanını seçim alanına çevirmek için path panelinden “MakeSelection” seçeneğini açıp “ok” tuşuna basın.

Fotoğrafınızı diğer grafik programlarında (freehand, indesign, quarkxpress vb.) kullanırken fotoğrafı background’dan ayırabilmeniz için “ClippingPath” seçeneğini aktif yapmalısınız.

Clppingpath seçeneği

Saç gibi ince ve hassas alanların dekupesi için colorrange yöntemini kullanmak iyi sonuç verir. Dekupesi yapılacak fotoğrafın bir kopyası katmanlarda (layers) çoğaltılır. Çoğaltılan katmana Select (seçim) menüsünden ColorRange komutu uygulanır.

Dekupe edilecek görselin katmanda görüntüsü

ColorRange iletişim kutusunda damlalık aracını alarak silinmesi istenilen alan(arka plan/zemin) bir kez tıklayarak seçilir.Ancak bir kez tıkladığında zeminin tamamını seçilmez.Yanında (+) işareti bulunan damlalık aracını alarak seçilmemiş kısımlar da seçili hâle getirilir. Seçilen alan beyaz hâle gelir. Tamam diyerek seçim onaylanır.

Channels panelin altındaki Save Channel as a Selection (Seçimi kanala kaydet) kutucuğunu tıklayarak yeni bir kanal oluşturulur. Kanalda seçili alanlar beyaz görünecektir. Fotğraftaki seçim Ctrl+D komutu ile kaldırılır.

Seçimin alpha kanalında görüntüsü

Araç kutusundan Brushtool’u alınır ve 0pacity değeri %100 olarak ayarlanır. Koyu renk olarak görünen seçilmemiş bölgenin içinde daha açık renk görünen bölgeler de seçime dâhildir. Bu bölgeleri seçimin dışına çıkarmalıdır ve bunun için bu bölgenin tamamını hiç açık renk kalmayacak şekilde siyah fırça ile boyanır yani dekupenin içinde kalması gereken tüm bölge siyaha boyanır.

Alpha1 kanalının resim kutucuğunun üstüne gelip CTRL tuşuna basılı tutup tıklayarak seçimi yeniden aktif hâle getirilir.

Layers paneline gelip Layer1’in üzerine tıklayarak aktif hâle getirilir. Delete tuşuna basarak seçilmiş olan background’u silinir.

İki Resmi Birleştirme

Yapılacak için özelliğine göre iki ya da daha fazla resmi birleştirmek için farklı yöntemler kullanılır. Örneğin;

  • Elimizdeki iki resmi birbirinin içine eriterek birleştirmek için iki farklı katmanda yer alan resimlerden üstekine layer mask uygulanır. Katmanda yer alan maske alanına girilen koyu renk oranında resim şeffaflaştığı için alt katmandaki resimle birleşmiş gibi gözükecektir (Bakınız Bilgisayarda Görüntü İşleme modülüLayerbaşlığı).
Birleştirilecek resimlerin katman görüntüsü
  • İki ayrı katmanda yer alan görselin layerpanelindeki efektler kullanılarak birleştirilebilir. Farklı efektlerle farklı görüntüler elde edilir. Katmanlardan üstteki görüntüye efektler uygulanarak farklı görüntüler elde edilir.
Elma ve çilek görüntüleri multiply efekti ile birleştirilmesi
Farklı efektlerle (Colorburn, exclusion, lighten) elde edilen görüntüler
Farklı efektlerle (overlay, screen, hard mix) elde edilen görüntüler

Bıçak İzi

Ambalaj tasarım aşamasından sonra kesim ve kırım yerlerinin gösterilmesi gerekmektedir. Baskı işlemi tamamlanan çalışmalar son hâlini almak için özel kesim  bıçakları ile kesilir ve kırım yerlerinden işaretlenerek kırılır. Bu işlemin yapılabilmesi için tasarım aşamasında tasarımı yapan kişi ambalajın kesim ve kırım yerlerini belirler ve bunları ayrı bir şablon olarak düzenler. Kesim yerlerini belirtmek için devamlı çizgiler kullanılır. Kırım yerlerini belirtmek için ise kısa kesik noktalı çizgi kullanılır.

Ambalaj kesiminde kullanılan özel bıçak
Ambalaj bıçak şablonu üzerinde kırım ve kesim çizgilerinin gösterilmesi

AMBALAJ ÇALIŞMASINI BASKIYA HAZIRLAMA

Bıçak İzi ve Ambalajın Baskıya Hazırlanması

Taslak hazırlandıktan sonra gerekli inceleme ve düzeltmeler varsa yapılır ve taslağa son şekli verilir. Ambalajın yapısal tasarımı tamamlandığında baskıya hazır hâle getirilmesi için bilgisayar ortamına aktarılır. Öncelikle ambalaj üzeri tasarıma başlamadan önce ambalajın yapısal tasarımı hazırlanmalıdır. Yapısal tasarımda görsel unsurlara yer verilmez. Bu aynı zamanda ambalajın kesim, kırım perforaj vb. özelliklerini gösteren bıçak kalıbı özelliğini de taşır. Baskı sonrasında kesim için bıçak yapımında kullanılır.

Yapısal tasarımı tamamlanan ambalajın grafiksel çalışmasına geçilir. Her bir yüzey ayrı ayrı tasarlanabileceği gibi bütün olarak da tasarlanabilir. Görsel unsurları yerleştirilen tasarımda dikkat edilmesi gereken noktalardan biri görsel unsurların kırım yerlerine denk gelmemesi ve çalışmada taşma paylarının mutlaka verilmesi gerekir. Taşma payı ambalajın büyüklüğüne göre 3 ile 5 mm arasında olabilir. Aksi hâlde kesim sırasında ambalajın kenar kısımlarında istenmeyen beyazlıklar kalabilir. Bu tür istenmeyen görüntülerin önüne geçmek için taşma payı verilmelidir.

Bıçak ve kesim yerlerini gösteren ambalaj şablonu

Bıçak kalıbı (yapısal tasarım) ve grafik tasarımı tamamlanan çalışma baskı aşamasına gelmiştir. Öncelikle ambalajın maketi için karton üzerine renkli çıktısı alınır. Maketin yapıştırma işlemi yapılır ve tasarımdan (renk, görseller, tipografi vb.) ya da yapısal tasarımından kaynaklanan hatalar varsa tespit edilip düzeltme yapılır.

Hataların düzeltilmesinden sonra ambalaj çalışması CMYK renk modunda, yazıları convertlemiş olarak kaydedilir ve istenilen formatta (tiff, eps, pdf, psd, ai, fh,cdr gibi) baskıya gönderilir.

Taşma payları, kesim ve kırım çizgileri verilmiş ambalaj tasarımı

savaş aldemir

Yazardan beri: September 23, 2020

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Rating*